De 470 zwaardboot is een olympische klasse, gezeild door zowel mannen als vrouwen. De boot is in 1963 ontworpen door de Fransman André Cornu. De boot is uitgerust met spinnaker en trapeze.

Lengte: 4.7m, 15’5″

Waterlijn: 4.4m, 14’6″

Gewicht: 120kg, 264lbs

Mast: 6.76m, 22’3″

Totaal zeiloppervlak: 12.7m2, 137ft^2

Fok: 3.58m2, 39ft^2

Grootzeil: 9.12m2, 98ft^2

Spinnaker: 13m2, 140ft^2

Voor een gedetailleerdere weergave kan je of een waterkaart kopen, of kijken op Google Maps of Google Earth.

Onderstaand is geschreven vanuit het perspectief van een kielboot, hoewel het deels ook geldig is voor de zwaardboot. In een zwaardboot worden andere technieken gebruikt.

Stappen tijdens de gijp

Juiste koersen
Veel wind: Bij het afvallen verliest het grootzeil op den duur veel druk, omdat het schip voor en daarna binnen de wind komt te varen. Hoe harder het waait, hoe langer dit duurt. Pas wanneer dit gebeurt kan er gegijpt worden (behalve bij weinig wind). Dit verschil is goed te voelen bij harde wind, namelijk aan de schootdruk en de neiging van het schip om op te loeven wanneer de grootschoot worden aangetrokken. Weinig wind: Het schip moet goed voor de wind varen. Omdat er maar weinig druk in het grootzeil staat, zal het vrij eenvoudig zijn om hem over te brengen.

Roergebruik
Keuze om het roer in de rug te houden of onder de arm. Belangrijk is dat er controle wordt gehouden over het sturen. Vlak voor de gijp alvast verzitten naar de andere kant. In alle gevallen controle houden. Soms kan het prettig zijn om een punt op de wal te kiezen waarheen gestuurd wordt (wat dus een voor/binnen de windse koers is).

Juiste zeilstanden
De fok moet zeer los staan, zodat de stuurman kan zien wanneer het schip voor de wind komt. Het grootzeil staat helemaal los, maar wel moet druk op de schoot. De schoot wordt soepel binnengehaald met lange halen, en vervolgens in een vloeiende beweging gevierd. De fok wordt na de gijp naar de andere zijde gehaald.

Juiste positie
De stuurman verzit voordat er gegijpt wordt. De bemanning probeert te zorgen voor een recht schip! Het schip moet geen helling naar lij hebben, omdat het gijpen dan veel moeilijker is.

Rekening houden met andere scheepvaart / goed rondkijken
De stuurman kijkt, voordat hij commando’s geeft, goed om zich heen. Tijdens de hele manoeuvre kijkt hij met name waar hij heen gaat.

Juiste commandovoering
Klaar voor de gijp. Op het moment dat de gijp overkomt zegt de stuurman “gijp”.

Op dit filmpje is te zien hoe een gijp wordt uitgevoerd door een beginnende zeiler in vrij weinig wind.

Gijpen in een draai

Bij het gijpen in een draai wordt er van ruime wind naar ruime wind gedraaid waarbij een gecontroleerde gijp wordt gemaakt. Dit is de meest gemaakte gijp en komt in vrijwel alle parcours voor. Belangrijk is dat de stuurman door heeft wanneer het grootzeil druk verliest en er dus kan worden begonnen met het binnenhalen van het zeil. Daarnaast is het belangrijk dat wanneer het zeil overkomt, het schip niet uit z’n roer loopt (en er verder wordt opgeloefd dan de bedoeling is).

Gijpen op een rechte koers

Bij het gijpen op een rechte koers wordt op een zo recht mogelijke lijn een gijp gemaakt. Deze vorm komt minder vaak voor, maar kan van toepassing zijn een een nauw kanaal. Dit is met harde wind moeilijker, maar met zachte wind is het vrij eenvoudig. Belangrijk is dat de koers van het schip precies voor de wind is. In de meeste gevallen zal er wel een klein beetje gestuurd moeten worden om de druk uit het grootzeil te halen.

Gijpen met harde wind

Bij harde wind is het vaak moeilijk gijpen. Je moet dan ver binnen de wind varen. Wanneer het zeil dan eenmaal overkomt, gebeurt dit met een enorme klap en loef je direct op als een malle (je loopt uit het roer). De oplossing hiervoor is van binnen de wind naar binnen de wind sturen, waardoor het zeil vrijwel geen druk krijgt.

• Ga binnen de wind varen zodat je merkt dat het grootzeil minder druk heeft en je hem over kan brengen. Terwijl je begint met het zeil binnen te trekken begin je al een beetje te sturen naar de ‘andere binnen de wind’ (dus oploeven). Dit nog maar een heel klein beetje, het zeil moet immers nog overkomen.
• Wanneer je merkt dat het zeil over gaat komen (je hebt hem halverwege binnengetrokken) stuur je wat harder terug, terwijl je het zeil soepel in één vloeiende beweging over laat komen. Als het zeil over komt, moet je al binnen de wind aan de andere kant zitten.

Door deze techniek is het vrij eenvoudig om ook bij harde wind te kunnen gijpen.

CWO definitie

De CWO geeft de volgende definitie van de gijp:
“Aan zien komen wanneer er gegijpt moet worden. De stuurman attendeert de bemanning op de komende gijp. Het overkomen van het zeil moet pal voor de wind gebeuren. Na de gijp zit de stuurman aan de hoge zijde. Het schip moet een vloeiende, zonodig gestrekte, koers blijven varen. Nieuwe fokkenschoot wordt gepakt. Eventueel opnieuw fok te loevert zetten. Direct voor en na de manoeuvre moet de zeilstand juist zijn. Met name het vieren van de schoot moet snel gebeuren.”

Filmpjes op youtube

Op Youtube zijn een aantal filmpjes te vinden van lesvalken die gijpen. Gewoon “kielboot gijpen” intikken in youtube. Voor de liefhebber van nog meer filmpjes: de Engelse term is gybe.

Bij een zwaardboot is hetzelfde principe geldig, alleen wordt de schoot dan niet binnengehaald. Hieronder een voorbeeld van een zeer eenvoudige draaigijp.

Tot slot nog een laatste filmpje gevonden op Youtube, waarbij er wordt gegijpt met vrij veel wind. Ook hier is het weer duidelijk een lessituatie.

De roll-tack in stappen

De roll-tack is letterlijk vertaald een rollende overstag. Door een rolbeweging in het schip wordt er geen snelheid verloren met de overstag (en in sommige gevallen zelfs snelheid gewonnen).

De CWO definieert de roll-tack als volgt: Van hoog aan de wind naar hoog aan de wind. De roltechniek verloopt als volgt: vanuit hoog aan de windse koers de boot naar lij laten hellen en gelijktijdig laten oploeven. Voordat het schip tot in de wind is gedraaid, gaat de bemanning weer met een ruk uithangen en trekt (rolt) het schip over zich heen. Op het moment dat de giek overkomt, gaat de bemanning snel en soepel naar de andere kant en trekt het schip weer horizontaal. Hierbij moet worden voorkomen dat het schip ‘terugvalt’. Tijdens de overstagmanoeuvre mogen de helmstokverlenger en de schoot niet worden losgelaten.

Hoe de roll-tack precies wordt uitgevoerd verschilt per type schip. Bij sommige schepen moet de rol meer extreem zijn dan bij andere schepen om zo snel mogelijk overstag te gaan. Algemene stappen zijn:

• Er wordt hoog aan de wind gevaren. Het schip ligt vrijwel volledig vlak om zoveel mogelijk snelheid te maken en zoveel mogelijk zijwaartse weerstand van het zwaard te krijgen. De meeste schepen varen optimaal met een zeer lichte helling.
• Het schip wordt iets geheld naar lij zodat het schip gaat oploeven. Het zeil staat nog altijd volledig strak. Vlak voor het moment dat het schip in de wind komt, gaat de stuurman (en/of bemanning) volledig uithangen naar loef. Bij weinig wind is dit meer dan bij veel wind.
• Op het moment dat de giek overkomt gaat de stuurman (en/of bemanning) snel naar de andere kant en trekt het schip volledig recht. Dit moet vrij extreem om het zeil vol te pompen. De schoot wordt tijdens het naar de andere kant gaat iets gevierd. Nadat het schip wordt recht getrokken wordt de schoot ook weer volledig aangetrokken.

Hierboven is een voorbeeld te zien van een 470 die roll-tackt bij niet al te veel wind. Heel mooi is de samenwerking tussen de stuurman en bemanning. De stuurman gebruikt hier niet de schoot maar de traveller om het grootzeil maximaal druk te geven.

En hierboven is een uitleg te zien van de roll-tack in een laser door middel van een filmpje. Bij dit laatste filmpje zie je tijdens de roll-tack het zeil nog klapperen. Dit komt omdat de zeiler te weinig door de wind stuurt, waardoor de boot erg langzaam draait. Het afmaken van de overstag gebeurt wel erg mooi.

Onderstaand is geschreven vanuit het perspectief van een kielboot, hoewel het deels ook geldig is voor de zwaardboot. Kijk hier voor een beschrijving van de roll-tack.

Stappen in de overstag

Juiste koersen
Van hoog aan de wind naar hoog aan de wind. Als er niet hoog aan de wind wordt gevaren, kan een opdraaiende beweging worden gemaakt waarbij vloeiend wordt overgegaan in de overstagmanoeuvre. 

Roergebruik
Afhankelijk van de windkracht en golfslag, maar altijd zo min mogelijk. Bij veel golfslag kan er iets meer roer worden gegeven. Het schip krijgt door het roer een draaiende beweging (ongeveer uitslag van 40 graden) en draait in de wind. Als het schip in de wind komt (geen druk meer) kan het roer worden losgelaten en wordt hij weer gepakt na het verzitten.

Juiste zeilstanden 
Grootzeil strak aantrekken tot in de wind, vervolgens een stukje vieren tot het schip weer vaart begint te maken. Dan iets aantrekken om zoveel mogelijk druk op te bouwen tot en met de optimale zeilstand. De fok mag iets druk verliezen tijdens de manoeuvre, maar alleen wanneer dit nodig is (ongeveer 15 centimeter schoot). Tijdens de overstag wordt de fok strak getrokken zodat hij zo min mogelijk klappert. Nadat het commando is gegeven (en het schip weer volledig vaart maakt) wordt de fok weer langzaam aangetrokken. De fok wordt tijdens de gehele manoeuvre dus niet (!) losgelaten.

Juiste positie 
Stuurman gaat verzitten op het moment dat de giek overkomt. De bemanning gaat verzitten met het gezicht naar de fok, waarbij beide fokkeschoten worden vastgehouden.

Rekening houden met andere scheepvaart / goed rondkijken
De stuurman kijkt, voordat hij commando’s geeft, goed om zich heen en schat de te maken bocht in. Tijdens de hele manoeuvre kijkt hij met name waar hij heen gaat.

Juiste commandovoering
Klaar om te wenden. Bij “Ree” wordt de draaibeweging ingezet. “Fok over” wordt gezegd wanneer de giek overkomt. “Fok bak” alleen wanneer het schip te weinig snelheid heeft om te draaien. “Fok aan” wanneer het schip weer voorwaartse snelheid heeft. (nogmaals benadrukkend: de fok vangt de hele tijd wind en kilt slechts een klein beetje tijdens de gehele manoeuvre!).

Klik hier voor een onderscheid tussen de overstag met voldoende en geen snelheid.

Voorbeeld

Een voorbeeld van Youtube (tik in “overstag” in het zoekvenster van Youtube):

De CWO-eis voor overstag

Van hoog aan de wind over de ene boeg naar hoog aan de wind over de andere boeg. Als er niet hoog aan de wind wordt gevaren, kan een opdraaiende beweging worden gemaakt waarbij vloeiend wordt overgegaan in de overstagmanoeuvre. 
Commando’s: “Klaar om te wenden”, waarschuwingscommando. Indien nodig ook te gebruiken in sloten en kanalen. Bemanning maakt zich gereed. ”Ree”, start van de manoeuvre. Bemanning laat de fokkenschoot 10 tot 15 cm vieren (= fok killend bij). Grootschoot zonodig en zo mogelijke enige decimeters aantrekken. ”Fok bak”, alleen te gebruiken als de sturing van het schip het nodig maakt. Als de boot nagenoeg in de wind ligt. Bemanning trekt de fokkenschoot aan de oude loefzijde weer aan. ”Fok over”, als de boot net door de wind heen is. Bemanning viert de ‘oude’ fokkenschoot op en trekt de ‘nieuwe’ fokkenschoot aan totdat de schoothoek net niet meer klappert. ”Fok aan”, als de boot weer wat snelheid heeft gekregen. De bemanning zet de fok strak. Dit moet zonder ‘rukken’ gebeuren. In de draai moet de fokkenschoot zoveel aangetrokken worden dat de fok geen wind vangt maar dat het klapperen belemmerd wordt. Zo min mogelijk roer geven (alleen bij heel weinig wind of veel golfslag is meer roer geven noodzakelijk). Stuurman met het gezicht naar voren gaan verzitten. 

In de trapezoid outer is de start en eerste boei vrij eenvoudig. Upwind naar de eerste boei, vervolgens ruime wind naar boei 2. Voor een aantal boten betekent dit de spinnaker op, waardoor deze schepen een lagere koers varen naar boei nummer 2, zoals te zien is in de hoekberekening. Boei 2 naar 3 is pal downwind, waarbij er soms gekozen wordt iets af te kruisen. De 3e boei is een “gate”: dit houdt in dat men kan kiezen tussen 3s en 3p. De “s” en “p” staan voor starboard en port en houdt in aan welke zijde de boei gerond moet worden. Vervolgens is het upwind terug naar boei 2. Afhankelijk van de lengte van de baan wordt dit herhaald. De laatste boei is 3p, waarna er vervolgens ruime wind gefinisht wordt.

Een variant op deze baan waarbij slechts één volgboot nodig is, is wanneer er pal beneden de startlijn een 4e boei wordt neergelegd. De baan gaat dan van 3p ruime wind naar deze boei, en vervolgens wordt er in de wind gefinisht. 

Deze baan is vrijwel identiek aan bovenstaande, met het verschil dat de 4s en 4p worden gebruikt.

Bovenstaand heten “trapezoid” banen, er bestaan ook driehoeksbanen (triangle). Hieronder de meest bekende baan daarvan. Hierbij is er geen keuze voor schepen. Een variant hierop om één startschip te gebruiken is wanneer de finish- en startlijn ter hoogte van boei 2 wordt geplaatst.

Voor meer informatie over hoe de wedstrijd start, kijk bij wedstrijdvlaggen en startprocedure.

Zwaardboot tweemans